Nthowa ya metric
Nthowa yakupimira ni ndondomeko iyo mikhaliro yakuwoneka (nga ni utali, kulemera, kutentha, na vinyake) yingapimika na manambara. Pakati pa ndondomeko zinandi zakupimira, nthowa ya metric (ChiNgelezi: metric system), panji ndondomeko ya metric, yikung’anamura chimoza, chilichose chikuŵika pa mlingo seti ya vigaŵa vyakukhazikika na zina ilo likulongosora vigaŵa vikuruvikuru na vichoko chomene mwakugwiliskira ntchito vimanyikwiro vya vigaŵa vyakuchulukizga vyakuthemba pa desimali (nga ni kilo na milli). International System of Units (SI) nchiyelezgero chiwemi, ndipo pali nthowa zinyake izo zikuzomerezgeka chomene (izo zikumanyikwa viŵi yayi kuluska SI) izo zikugwiriskirika nchito chomene mu vigaŵa vinyake, nga ni vigaŵa vya Gaussian vya magesi.
Nangauli malango agho ghakulaŵilira nthowa ya metric ghakasintha pakujumpha kwa nyengo, ng’anamuro la mazuŵa ghano mu International System of Units likulongosora vimanyikwiro vya metric na vigaŵa vinkhondi na viŵiri vyakwamba: mita (m), kilogram (kg), second (s), ampere (A), kelvin (K), mole (mol), na candela (cd).[1]
SI yakufumira ku yuniti ni zina lakusazgako vigaŵa vyakukhazikika, nga ni hertz (kuzungulira pa sekondi), newton (kg⋅m/s2), na tesla (1 kg⋅s−2⋅A−1). Pa nkhani ya madigiri Celsius (°C), ni sikelo yakusinthika iyo yikufuma ku kelvin (273.15 K yikuyana na 0 °C apo nyengo ya 1 K yikuyana waka na nyengo ya 1 °C).
Nthowa ya SI yikufuma ku nthowa yakale ya mita-kilogram-second (MKS) ya vigaŵa, nangauli vilongosolero vya vigaŵa vyakwamba vyasintha pakujumpha kwa nyengo. Lero, vigaŵa vyose vyakukhazikika vikulongosoreka na vinthu vyakuwoneka – na viyezgelero yayi mu kawonekero ka vinthu vyakuwoneka, nga umo vikaŵira kale.
Nthowa zinyake zakupambanapambana za metric zikusazgapo nthowa ya centimeter–gram–second ya mayuniti, nthowa ya mita–tani–sekondi ya mayuniti, na nthowa ya gravitational metric. Chilichose chili na mayuniti gha metric ghambura kukolerana, ndipo vinyake mwa ndondomeko izi vikugwiriskirika nchito mu vigaŵa vichoko waka. Mayuniti ghanyake ghambura SI nga ni lita ghakulutilira kugwiliskirika nchito comene.[2]
Wonaniso
[lembaso | kulemba source]Ukaboni
[lembaso | kulemba source]- ↑ "The International System of Units (SI), 9th Edition" (PDF). Bureau International des Poids et Mesures. 2019. Archived (PDF) from the original on 2019-05-30.
- ↑ "SI-Brochure-9". BIPM (in American English) (4.01 ed.). June 2026. pp. 140–141. doi:10.59161/AUEZ1291. Retrieved 2026-06-08.
Malinki gha kuwaro
[lembaso | kulemba source]
Learning materials related to Using the Metric System at Wikiversity