Msana
| Msana | |
|---|---|
Msana wa mwanakazi (kumaso) na wa mwanarume (kuwaro) | |
| Vimanyikwiro | |
| Chilatini | dorsum |
Msana ni cigaŵa cikuru ca thupi la munthu ico chili kunyuma, kwamba ku tako mpaka ku singo.[1] Ni cigaŵa ca kunyuma icho chikung'anamulika na chifuwa na nthumbo ivyo vili kunthazi. Viwangwa vya msana (vertebral column) vikwenda mu utali wose wa msana ndipo vikupanga malo ghakukondeka pakati. Uzito wa msana ukupangika na chiŵegha kuchanya na mbombo pasi.
Kupweteka kwa msana (back pain) ni nthenda yakusanga comene, ndipo mu vinandi yikuŵa yambura suzgo likuru.
Muundo
[lembaso | kulemba source]Cigaŵa cikuru ca msana ni viwangwa vya msana, comenecomene kufuma kuchanya kwa viwangwa vya chifuwa (thoracic vertebrae) mpaka pasi kwa viwangwa vya luwunda (lumbar vertebrae), ivyo vikukwaska mzirwe waukuru (spinal cord) mu nthowa yake. Mafupa gha nthumbo ghakufuma ku msana kuchanya, ghakwenda mafupa ghanandi kuya pasi, ndikusiya malo ghambura kunga chomene pakati pa nthumbo na mbombo. Utali wa msana kuchanya ukumanyikwa na scapula, mafupa ghakuzarabuka gha chiŵegha.
Minofu
[lembaso | kulemba source]Minofu ya msana yingagaŵikika mu magulu ghatatu: gulu lakuchanya (lakukolerana na kusinthasintha kwa woko na chiŵegha), gulu lapakati (lakukolerana na kupumira), na gulu lakunsi (ilo ndakukolerana comene na viwangwa, ndipo likukhozgera msana na kupinda kwake).
Viŵalo vyakufupi na msana
[lembaso | kulemba source]Mapapu ghalinjira mu nthumbo ya chifuwa ndipo ghakufika ku cigaŵa ca kunyuma ca nthumbo ya chifuwa, ndikuchitiska kuti mungapulika ntchito yawo pakuvwalira msana. Mafinso ghali pasi pa minofu mu cigaŵa capasi pa nthumbo ya chifuwa. Kutimba comene msana wapasi kungapweteka mafinso.
Khungu la msana
[lembaso | kulemba source]Khungu la msana ndakukhora comene, ndipo lili na mizirwe yicoko kuluska khungu la vigaŵa vinyake vya thupi. Malo gha pakati na kuchanya kwa msana ni ghamoza waka gha thupi agho munthu wanjipulika kwambura kufika nawo mwenecara.
Kusinthasintha
[lembaso | kulemba source]Msana ukovwira kunyamula mutu na thupi lose, ukupeleka nkhongono kweniso kusinthasintha. Msana wakuchanya uli na chikhozgo chikuru, apo msana wapasi (luwunda) ukuzomerezga kupinda kunyuma na kunthazi, kweni ukukanizga kuzungusika.
Vyakuzirwa mu uganga
[lembaso | kulemba source]Kupweteka kwa msana ni nthenda yaciŵiri yakusanga comene mwa ŵanthu ŵakukura (kulondezga waka kupweteka kwa mutu). Chifukwa chakusanga comene ni kupwetekeka kwa minofu, ico chikupola pa majuma ghaŵiri, kwenekweni kupweteka kwake kungaŵa nkhongono. Vyakuzirwa vinyake vikusazgamo masuzgo gha disc, kutimbanyika kwa fupa, panji osteoarthritis.
Mu chikhalidwe na miko
[lembaso | kulemba source]Msana wa mwanakazi ni nkhani yakuzoŵa mu vithuzi vyakupendekera, chifukwa vikhalidwe vinandi vikuzomerezga kulongora msana kwambura nguwo. Nguwo zinyake, nga ni malaya ghakuvundikira waka msana wakuchanya, ghakupangika kuti ghalongore msana. Msana ndiwo malo ghakuru ghakuluska pa thupi agho ŵanthu ŵakujurira thupi (tattoo).
Mazgu ghanandi mu Chingelezi ghakuyowoya vya msana kulongora malo gha kupwetekeka, nga umo munthu wakwenera "kuwoneseska msana wake" panji "kukoleka msana ku khoma".
Mu mbiri, kutimba munthu pa msana na simbo chikaŵa nthowa yakupeleka chilango ku ŵanangwa panji kukakamizga ŵazga kuti ŵagwire ntchito.
Wonaniso
[lembaso | kulemba source]Vyakuwelenga
[lembaso | kulemba source]- ↑ Dorland's Illustrated Medical Dictionary (32nd ed.). Philadelphia: Saunders/Elsevier. 2012. p. 191. ISBN 978-1-4160-6257-8.