Jump to content

Luwunda

Kufuma Wikipedia
Luwunda
Luwunda la munthu
Luwunda la munthu
Vimanyikwiro
FMA 228775
Chiyelekezgero cha luwunda na chiuno

Luwunda ni cigaŵa ca thupi icho chili pakati pa khoma la mbaru na chiuno. Kanandi, ndico cigaŵa cichoko comene pa thupi.

Mzere wa luwunda ukung'anamura mzere wakuthambalira apo luwunda luli luchoko comene. Ungang'anamuraso muwoneskero wose wa luwunda.

Chifukwa cha ici, na chifukwa chakuti luwunda kanandi lukuyowoyeka pamoza na nthumbo, ŵanthu ŵangasokonezgeka pakumanya nadi malo agho luwunda lulipo. Chinthu cinyake icho chikusokoneska ni kuti mzere wa luwunda ukupambana pa ŵanthu ŵakupambana. Kafukufuku wimoza ukalongora kuti kuyeza kwa munthu mwene, m'malo mwa kuyezgeka na wakusanda, kukupungura ukuru wa luwunda uwo ukumanyikwa, ndipo kupungura uku kukukura para thupi la munthu lili likuru comene. Mu kafukufuku uyu, luwunda lukayezgeka pa mbwera lukaŵa lukuru kuluska apo lukayezgeka pa luwunda lwanadi.[1]

Kuti muvimanye malo gha luwunda lwanadi, imilirani cimira, ndipo mupende thupi mbali yimoza, mwakukhozga malundi na chiuno kuti viŵe cimira. Malo agho thupi likujintha ndimo ni mzere wa luwunda wanadi.

Kwakukho, luwunda lukuyezgeka pa mzere uwo uli pakati na pakati pa mbaru yapasi comene iyo yingakhwaskika na iliac crest. Ndiwo mung'anamuriro uwo World Health Organization yikugwiliskira ntchito.[2]

Kwenekwene, luwunda lukuyezgeka pa mzere uwo uli mucoko comene, kanandi pacoko pachanya pa mbwera. Apo luwunda lukuŵa lwakutupa m'malo mwa kuŵa lwakunjilira mkati, nga umo mwanakazi wali pa nthumbo panji wanenepa comene, luwunda lungayezgeka pa mzere wa inchi yimoza pachanya pa mbwera. Ŵanthu ŵanyake ŵakugwiliskira ntchito mzere wa mbwera pera, kweni ici chingapangiska kupungura ukuru wa luwunda pakuyezga.[3]

Para wakugwiliskira ntchito makina ghakusanda thupi lose ghakupanga vithuzi vyakugwirizana (point cloud), viwangwa na mbwera vikusuzgika kumanyikwa kufuma mu vithuzi vyene. Mung'anamuriro umoza uwo ukugwiliskikira ntchito comene ni kuyeza pa masentimita 4 pachanya pa malo ghacoko gha kunyuma (SOB). Ici nkhwakwenelera yayi comene ku mung'anamuriro wakwenelera, ndipo masentimita 2 pachanya pa SOB nkhwakwenelera comene, umo vikawoneka mu kafukufuku wa ŵanakazi 106 ŵa vyaka, utali, uzito, na muwoneskero wakupambanapambana.[4]

Vinthu nga umo munthu wimilira (posture) vikukhwaska comene kuyeza kwa luwunda. Ntheura, kuyeza kwa gulu la ŵanthu kukukhumbikwira kuti wose ŵimilire munjila yiyeneyiyene.[5]

Chiyelekezgero cha luwunda na chiuno (waist–hip ratio) nkhu chiyelekezgero cha ukuru wa luwunda na ukuru wa chiuno. Chikuyezga umo mafuta ghakugaŵikira mu thupi.[6]

Ukuru wa luwunda (waist circumference) ukulongora kunenepa kwa nthumbo, ndipo ni cimoza mwa vinthu ivyo vikugwiliskikira ntchito pakusanda "metabolic syndrome". Mafuta ghanandi mu nthumbo ni ntchindi yikuru ya nthenda ya mtima na nthenda zinyake izo zikwiza na kunenepa. Kafukufuku wakupharazgika mu European Heart Journal mu Epulo 2007 ukalongora kuti ukuru wa luwunda na chiyelekezgero cha luwunda na chiuno vyose ni vakulongolera masuzgo gha mtima.[7] The National Heart, Lung, and Blood Institute yikuŵika ntchindi ya nthenda izi kuŵa yikuru comene usange ŵanalume ŵali na luwunda lwakuluska masentimita 102 (mainchi 40) na ŵanakazi ŵali na luwunda lwakuluska masentimita 88 (mainchi 35).[8] Kuwonjezgapo, ukuru wa luwunda ukuwoneka kuti ni cakulongolera makora comene kuluska BMI (body mass index). Mwaciyelezgero, awo ŵakunyamula vinthu vitopa mu masuzo gha nkhongono ŵangaŵa na BMI yikuru, kweni ŵali na ntchindi yichoko ya masuzgo gha mtima. Kwa ŵanthu nga aŵa, ukuru wa luwunda ungaŵa cakulongolera makora comene umoyo wawo wose.[9]

Kafukufuku winyake ukulongora kuti ukuru wa luwunda ungamanyikwa kwizira mu nchito za ubongo, kulongora kukolerana kwa ubongo na kunenepa.[10]

Ukuru wa luwunda wakuluska comene ungapangiska kumanyikwa kwambura unenesko kwa umoyo wa viwangwa, para wakugwiliskira ntchito mung'anamuriro wakuchemeka "trabecular bone score".[11]

Mu vyakuvwara vya sono, cigaŵa ico chikuchemeka luwunda nchapasi comene kuluska umo luwunda lukumanyikwira mu sayansi ya thupi. Pamanyuma pa kwiza kwa vyakuvwara vyapasi ivyo vikukhumba yayi kukolelezgeka kufuma pachanya, luwunda mu vyakuvwara lukasamira pasi, apo thupi likwamba kutupa na kupanga chiuno, apo pali cakukolelezgera. Ndipouli, cigaŵa ca luwunda chikupwelelekabe comene pakuyeza vyakuvwara pakupanga. Vinthu vyakujintha, nga ni unyolo wa nthumbo, vingavwarika pa luwunda lwa vyakuvwara panji pa luwunda lwanadi lwa thupi.

Kupungura luwunda panji "kufundiska luwunda" (waist training) nkhwakuvwara corset panji cakuvwara cinyake icho chikukakira thupi kuti luwunda lupunguke panji lusinthe muwoneskero wake. Mbaru zinayi izo zikuyenda-yenda (floating ribs) zingakakika panji kusinthika kwamuyaya na vyakuvwara ivi. Girdle nayo yingagwiliskikira ntchito kusintha muwoneskero wa luwunda.

Kupungura luwunda kungagwiliskikira ntchito waka kupungura utali wa luwunda. Kusintha uku kungaŵa kwamuyaya panji kwakanyengo kacoko.

Kufundiska luwunda kungagwiliskikira ntchito kuti luwunda luŵe na muwoneskero wamuyaya wakupambana, nga umo ni luwunda luchoko comene comene.

Ng'anamuro la lizgu

[lembaso | kulemba source]

Mu Chingelezi, lizgu "waist" likung'anamura "cigaŵa capakati pa thupi", panjiso "cigaŵa ca vyakuvwara icho chikukolerana na luwunda". Kwamba kale, lizgu ili likafuma ku Chingelezi Chakale "wæst" ilo likang'anamura "kukura", pakuyowoya kuti ndimo thupi likukurira. Likafuma ku Proto-Germanic "*wahs-tu-", ilo likukolerana na mazgu gha vyaro vinyake nga ni Old Norse "vöxtr", Swedish "växt", na Old High German "wahst", ghose ghakung'anamura "kukura".[12]

Vyakuwelenga

[lembaso | kulemba source]
  1. ↑ Bigaard, Janne; Spanggaard, Iben; Thomsen, Birthe Lykke; Overvad, Kim (2005-09-01). "Self-Reported and Technician-Measured Waist Circumferences Differ in Middle-Aged Men and Women". The Journal of Nutrition. 135 (9): 2263–2270. doi:10.1093/jn/135.9.2263. PMID 16140909.
  2. ↑ World Health Organization (2008-12-11). "Waist Circumference and Waist–Hip Ratio, Report of a WHO Expert Consultation" (PDF). Retrieved 2024-08-06.
  3. ↑ Female Body Characteristics Related to Bra Fit. 2007. p. 20.
  4. ↑ Gill, Simeon; Parker, Christopher J.; Hayes, Steve; Brownbridge, Kathryn; Wren, Paula; Panchenko, Anastasiia (2014). "The True Height of the Waist: Explorations of Automated Body Scanner Waist Definitions of the TC2 scanner". Proc. of 5th Int. Conf. On 3D Body Scanning Technologies: 55–65. doi:10.15221/14.055. ISBN 978-3-033-04763-1.{{cite journal}}: CS1 maint: periodical has ISBN (link)
  5. ↑ Gill, Simeon; Parker, Christopher J. (2017). "Scan posture definition and hip girth measurement: the impact on clothing design and body scanning". Ergonomics. 60 (8): 1123–1136. doi:10.1080/00140139.2016.1251621. PMID 27764997.
  6. ↑ Han, T.; Van Leer, E.; Seidell, J.; Lean, M. (1995). "Waist circumference action levels in the identification of cardiovascular risk factors: prevalence study in a random sample". BMJ. 311 (7017): 1401–1405. doi:10.1136/bmj.311.7017.1401. PMID 8520275.
  7. ↑ de Koning, Lawrence; Merchant, A.T.; Pogue, J.; Anand, S.S. (2007). "Waist circumference and waist-to-hip ratio as predictors of cardiovascular events: meta-regression analysis of prospective studies". European Heart Journal. 28 (7): 850–856. doi:10.1093/eurheartj/ehm026. PMID 17403720.
  8. ↑ "Assessing Your Weight and Health Risk". www.nhlbi.nih.gov. National Heart, Lung, and Blood Institute.
  9. ↑ Dobbelsteyn, C.J.; Joffres, M.R.; MacLean, D.R.; Flowerdew, G. (May 2001). "A comparative evaluation of waist circumference, waist-to-hip ratio and body mass index as indicators of cardiovascular risk factors. The Canadian Heart Health Surveys". International Journal of Obesity and Related Metabolic Disorders. 25 (5): 652–661. doi:10.1038/sj.ijo.0801582. PMID 11360147.
  10. ↑ Farruggia, M.C.; Van Kooten, M.J.; Perszyk, E.; Burke, M.V.; Scheinost, D.; Constable, T.C.; Small, D.M. (August 2020). "Identification of a brain fingerprint for overweight and obesity". Physiology & Behavior. 222: 112940. doi:10.1016/j.physbeh.2020.112940. PMID 32417645.{{cite journal}}: CS1 maint: article number as page number (link)
  11. ↑ Stokar, Joshua; Ben-Porat, Tair; Kaluti, Donia; Abu-Gazala, Mahmud; Weiss, Ram; Mintz, Yoav; Elazari, Ram; Szalat, Auryan (2023). "Trabecular Bone Score Preceding and during a 2-Year Follow-Up after Sleeve Gastrectomy: Pitfalls and New Insights". Nutrients. 15 (15): 3481. doi:10.3390/nu15153481. PMID 37571418.{{cite journal}}: CS1 maint: unflagged free DOI (link)
  12. ↑ "waist – Origin and meaning of waist by Online Etymology Dictionary". www.etymonline.com. Retrieved 2026-09-23.

Mtundu:Anatomy Mtundu:Vigaŵa vya thupi