Jump to content

Khumbize Chiponda

Kufuma Wikipedia
Khumbize Chiponda wakuyowoya pa kujulika kwa World Cancer Day 2024 ku International Atomic Energy Agency (IAEA) ku Vienna, Austria pa 1 Febuluwale 2024

Khumbize Kandodo Chiponda ni nduna na mphalika wa ndale wa ku Malaŵi. Mu 2020, wakasankhika kuŵa Nduna ya Zaumoyo mu Malaŵi.

Umoyo wake wakwambilira

[lemba | kulemba source]

Khumbize Chiponda ni mubali wa Ken Kandodo, uyo nayo ni ndale,[1] kweniso wakukolerana na pulezidenti wakwamba wa Malaŵi, Hastings Banda.[2] Pambere wandalute mu ndale, wakaphunzira vya kuŵa wakuphakasiya mankhwala (pharmacist),[ukaboni ukukhumbika apa] ndipo wakagwira nchito mu Ministry of Health kuŵa biochemist.[3]

Ntchito ku National Assembly

[lemba | kulemba source]

Pa chisankho cha 2014, Chiponda wakasankhika kuŵa Mphalamuko wa Malawi Congress Party (MCP) pa malo gha Kasungu South East.[4] Mu Disembala 2017, Chiponda wakafumba Nduna ya Gender, Children, Disability and Social Welfare, Jean Kalilani, kuti wabiske icho chomene chichitanga sektala yakwendekera pa Early Childhood Development mu Malaŵi.[5] Mu Febuluwale 2018, wakawungana na Mphalamuko munyake Chimwendo Banda kukhozgera MCP pamasinda pa milandu iyo ŵakususka ŵakaikamo, na kukana nduna izo zikakhozga chipani kweni pambere zikaluta ku Democratic Progressive Party (DPP).[6] Mu Juni 2018, wakasankhika kuŵa Organizing Secretary wa National Executive Committee ya MCP.[7]

Wakalutilira kuŵa Mphalamuko mu chisankho cha 2019,[8] ndipo pavikachitika chisankho, wakasankhika kuŵa Deputy Chief Whip wa MCP.[9] Mu Febuluwale 2020, commissioner wa Malawi Electoral Commission (MEC), Linda Kunje, wakajiyowoya kwa komiti ya Mphalamuko iyo yikafumbanga vya kusoŵa kwa urunji mu chisankho cha May 2019. Apo Kunje wakalongosoranga kuti "mafomu agho mukufumba ghene agho ghakakupani malo ghinu," Chiponda wakamufumba mwaukali na kufumamo mu komiti.[10]

Nduna ya Zaumoyo

[lemba | kulemba source]

Mu Julayi 2020, Pulezidenti Lazarus Chakwera wakamusankha Chiponda kuŵa Nduna ya Zaumoyo mu Cabinet of Malaŵi,[11][1] na Chrissie Kamanga Kalamula Kanyasho kuŵa wovwira wake.[12] Kusankhika kwake kukawovwira na fundo za kusankhana ŵabali (nepotism).[2] Chakwera wakamusankhaso Chiponda kuŵa co-chair wa Presidential Taskforce pa nkhani ya Coronavirus, pamoza na Dr. John Phuka, msambizi ku College of Medicine.[13] Wakapeleka chilimbikitso cha Germany pakovwira sektala ya zaumoyo ya Malaŵi pa nyengo ya mliri wa COVID-19.[3] Pa 27 Julayi 2020, Chiponda wakayowoya kuti ŵanthu wose awo ŵakuŵa na vizinga vya COVID-19 ku Karonga, ŵazakanikwe pa Songwe Border.[14]

Mu 2025, wakalengezga pulani ya boma yakumazga nthenda ya kolera kufika 2030. Pulani iyi yikawovwirika na ŵanyake nga ni UNICEF na World Health Organisation.[15]

Malo gha maumboni

[lemba | kulemba source]
  1. 1 2 Steve Nhlane, Chakwera picked team with passion for Tonse ideology, ready to deliver Tonse's vision, Nyasa Times, 12 July 2020. Accessed 27 December 2024.
  2. 1 2 Golden Matonga (10 July 2020). "Malawi's new president defends controversial cabinet". Mail & Guardian. Retrieved 27 December 2024.
  3. 1 2 Joshua Malango (24 July 2020). "Germany commits to support Malawi health sector". Nyasa Times.
  4. Parliamentary Results - List of Candidates Declared Winners by Malawi Electoral Commission Archived 2021-06-23 at the Wayback Machine. Accessed 18 January 2021.
  5. Gomezgani Wanda (1 December 2017). "MPs want Early Childhood Development allocation increased". Nyasa Times.
  6. Wanga Gwede (7 February 2018). "MP Chimwendo says those who dented MCP image now in DPP: Dausi, Ntaba". Nyasa Times.
  7. "MCP announce full NEC members with Lunguzi, Kandodo, Kunkuyu given posts: Mia says Chakwera assembled good team to lead Malawi". Nyasa Times. 3 June 2018.
  8. Felix Mponda. "Victorius [sic] Members of Parliament( 2019-2024): DPP: 62, MCP: 55, Independents: 55, UDF:10, PP: 5, UTM:4, Aford 1". MBC. Archived from the original on 2021-09-23. Retrieved 18 January 2021.
  9. Wanga Gwede (3 July 2019). "MCP provides leader of opposition, appoints Lowe: Kawale becomes Chief Whip". Nyasa Times.
  10. Martha Chikoti (11 February 2020). "We put you in your positions, Commissioner Kunje tells MPs". Malawi 24.
  11. Joseph Kayira, Mixed feelings on Malawi’s new cabinet, Gender Links For Equality and Justice, 9 July 2020. Accessed 27 December 2024.
  12. Kayenda, Richard (2020-07-08). "Chakwera's Cabinet is receiving mixed reviews". The Maravi Post (in American English). Retrieved 2025-02-19.
  13. Malawi leader establishes Covid-19 Office, Malawi 24, 16 July 2020. Accessed 18 January 2021.
  14. Andrew Mkonda (27 July 2020). "Malawi: Commencement of Covid-19 Testing at Songwe Border". Malawi News Agency.
  15. "Malawi takes steps to end cholera outbreaks by 2030". Voice of America (in English). 2025-01-17. Retrieved 2025-01-26.